2)

ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਵੀ
ਬੂਟਾਂ ਥੱਲੇ ਆਉਣ ਤੇ
ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਤੇ ਇੱਕ ਅਸੀਂ ਹਾਂ
ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਢੋਲਾਂ 'ਚ
ਕਣਕ ਨੂੰ ਸੁਸਰੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ ਹੋਏ
ਖੋਪੜੀ ਪਿਸ ਜਾਣ 'ਤੇ
ਜੀਭ ਨੋਚੇ ਜਾਣ 'ਤੇ
ਉਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ..

3)

ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਵੀ
ਬੂਟਾਂ ਥੱਲੇ ਆਉਣ 'ਤੇ
ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ
ਕੋਈ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ ਗੂੰਜੇਗਾ
ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ
ਜਦ ਸਾਡਾ ਸਿਰ ਆਏਗਾ
ਤੁਹਾਡੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਹਥੋੜੇ ਹੇਠ...

ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ?

ਗੋਰਕੀ ਦਾ ਪਾਵੇਲ ਹੁਣ

'ਅਮਨ' ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਵੇ

ਕਬੀਲਦਾਰ ਹੋ ਕੇ

ਜੁਆਕਾਂ ਦੇ ਪੋਤੜੇ
ਤਾਰ 'ਤੇ ਪਿਆ ਸੁੱਕਣੇ ਪਾਵੇ

'ਈਜ਼ੀ ਡੇ' 'ਚ ਬੀਵੀ ਨੂੰ

ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਕਰਾਵੇ

ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਲੱਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ
ਸਰਕਾਰੀ ਕੁਰਸੀਆਂ ਦੀ

ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਵੇ

'ਕ੍ਰਾਂਤੀ' ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸਮਝ

'ਟਰਾਈਆਂ' ਲਾਵੇ

ਫਿਰ ਵੀ ਪਾਵੇਲ
ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛੀ ਜਾਵੇ

'ਕ੍ਰਾਂਤੀ!

ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ?'

ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ
ਬੂਟਾਂ ਥੱਲੇ ਆਉਣ 'ਤੇ
ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ
ਹਵਾ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ
ਹਨੇਰੀ ਬਣ ਕੇ
ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ
ਪਰ ਹਵਾ ਨੇ
ਚੁੱਪ ਬੈਠੇ ਹਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਠ ਨੂੰ
ਆਵਾਜ਼ ਬਖਸ਼ ਦਿੱਤੀ...

ਕਮਿਊਨਿਸਟ


ਤੁਸੀਂ ਹੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ
ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣੀ ਹੈ
ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਣਨਾ ਹੈ
ਫਿਲਟਰ ਕਰਨੀ ਹੈ ਫਿਜਾਵਾਂ 'ਚੋਂ
ਲਹੂ ਤੇ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਬਦਬੂ
ਵਾਪਿਸ ਦਿਵਾਉਣੀ ਹੈ ਗੁਲਾਬ ਨੂੰ
ਉਸਦੀ ਖੋਈ ਹੋਈ ਮਹਿਕ
ਅੰਬਰਾਂ ਤੇ ਸਾਗਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨੀਲਾਪਨ
ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਤੇ ਤਾਕਤ

ਤੁਸੀਂ ਜਗਾਉਣੀ ਹੈ ਲਲਕ ਧੜਕਨਾਂ 'ਚ
ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਜਿਉਣ ਦੀ
ਮਰਦੇ ਹੋਏ ਲੜਨ ਦੀ
ਡਟੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ
ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪਹੁਫੁਟਾਲੇ ਦੀ ਆਸ

ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
ਤੁਸਾਂ ਫਿਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨੇ ਹਨ ਉਹ ਯੋਧੇ
ਜੋ ਫਾਸੀਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ 'ਚ ਕੰਬਣੀ ਛੇੜਨਗੇ
ਹਵਾਵਾਂ 'ਚ ਗੂੰਜਣਗੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਅਮਰ ਬੋਲ
"ਇਹ ਰੇਡੀਓ ਲੈਨਿਨਗਰਾਦ ਹੈ !
ਸੁਣੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਸੀਓ
ਅਸੀਂ ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਾਂ
ਅਸੀਂ ਡਟੇ ਹੋਏ ਹਾਂ
ਅਸੀਂ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟੇ ਨਹੀਂ
ਮੋਰਚੇ ਹਾਲੇ ਟੁੱਟੇ ਨਹੀਂ
ਖੰਦਕਾਂ ਹਾਲੇ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਗਈਆਂ
ਅਸੀਂ ਡਟੇ ਰਹਾਂਗੇ ਤਦ ਤੱਕ
ਅਸੀਂ ਜਿੱਤਾਂਗੇ ਨਹੀਂ ਜਦ ਤੱਕ
ਮੋਰਚਿਆਂ ਨੇ ਜਗ੍ਹਾ ਬਦਲੀ ਹੈ
ਮੋਰਚੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇ...."

ਕੁਝ ਸੌਣ ਬਾਰੇ


1.
ਆਦਮੀ
ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ

ਸੁੱਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਉਹ
ਜਾਗਣ ਦੀ
ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ...


2.
ਆਦਮੀ ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ
ਸੁੱਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਜਾਗਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਤੇ ਜਾਗਣ 'ਤੇ
ਸੌਂ ਜਾਣ ਦਾ ਖਤਰਾ
ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ....


3.
ਆਦਮੀ ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ
ਸੁੱਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਜਾਗਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ
ਉਹ
ਮਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ....

ਪਿਆਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰ

ਜਦ ਕਦੀ ਵੀ

ਇਕੱਲਤਾ ਦੀਆਂ ਖਾਮੋਸ਼ ਇੱਲਾਂ

ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਤੇ ਮੰਡਰਾਉਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ

ਤੇ ਮੈਂ

ਪਿਘਲ ਕੇ ਖੁਦ 'ਚ ਡੁੱਬਣ ਲਗਦਾ ਹਾਂ

'ਮਿਥਿਆ' ਦਾ ਮੱਕੜਾ

ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਦੀਆਂ ਵਲਗਣਾਂ ਨੂੰ

ਬੰਨਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ

ਰਾਖਸ਼ਸ਼ੀ ਲਾਰ੍ਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ 'ਚ

ਗ੍ਰੰਥਾਂ 'ਚੋਂ ਗਰਮ ਲੁੱਕ ਦੇ ਤੁਪਕੇ

ਮੇਰੀ ਰੂਹ 'ਤੇ ਟਪਕਣ ਦੀ

ਉਸਨੂੰ ਜਲਾ ਕੇ ਦਾਗੀ ਕਰਨ ਦੀ

ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲਗਦੇ ਹਨ

ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਬੁੱਲਾਂ ਤੇ ਛਪ ਗਿਆ

ਤੇਰੇ ਬੁੱਲਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਦਾ

ਕੋਮਲ ਅਹਿਸਾਸ

ਮਹਿਸੁਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਹੋਂਦ

ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਿਚਰਦੇ ਮਾਦੇ ਦੀ

ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ

ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ

ਤੇ ਉਸ ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਤੁਰੇ ਫਿਰਦੇ ਮਨੁੱਖ

ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ

ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਤੇ

ਤੂੰ ਹੁੰਨਾ ਏਂ

ਭਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ 'ਚ

ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰ

ਤੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਉੱਠਦਾ ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ

ਕਿ ਕਿੰਝ ਲੋਕੀਂ

ਪਿਆਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ

ਅਲੱਗ ਕਰਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ...

ਜੀਣਾ

ਸੂਟਕੇਸਾਂ ਵਰਗੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ

ਰਿਸ਼ਵਤ 'ਚ ਮਿਲੇ ਨੋਟਾਂ ਵਾਂਗ

ਦਿਨਕਟੀ ਕਰਨਾ

ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ

ਹਨੇਰੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਂ ਵਿੱਚ

ਸਿਉਂਕ ਖਾਧੇ ਸੁੱਕੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ

ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣਾ

ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ

ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ

ਕੋਠੇ ਬੈਠੀ ਵੇਸਵਾ ਵਾਂਗ

ਆਤਮਾ ਮਾਰ ਲੈਣੀ

ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ

ਪੀਰ ਦੀ ਮਨੌਤ 'ਤੇ ਕਤਲ ਹੋਏ ਬੱਕਰੇ ਵਾਂਗ

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦੀ ਵੇਦੀ 'ਤੇ

ਬਲੀ ਚੜਾਉਣਾ

ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ

ਜੀਣਾ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਪੂਛਲ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਜਲ ਕੇ

ਸਾਉਣ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਵਰ੍ਹ ਕੇ

ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਲੜ ਕੇ

ਮਰਨਾ.....

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਡਰ

ਹਵਾ ਦੀ ਸਰਸਰਾਹਟ
ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਖੜ-ਖੜ
ਚਾਨਣ ਦੀ ਕਿਰਨ
ਨਦੀਆਂ ਝਰਨਿਆਂ ਦੇ
ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਲ-ਕਲ
ਤੋਂ ਉਹ ਡਰਦੇ ਹਨ
ਉਨਾ ਹੀ
ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਕੋਈ ਹਲਕਿਆ ਕੁੱਤਾ
ਪਤਾ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ
ਕਿ ਹਲਕੇ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ 'ਚ
ਮੌਤ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ
ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ
ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ
ਹੋਰ ਕਾਲੀ ਹੋਰ ਕਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ
ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ
ਹੋਰ ਗਹਿਰੀ ਹੋਰ ਗਹਿਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ
ਸੁਰਖ ਸਰਘੀ ਵੇਲਾ
ਪਹੁ-ਫੁਟਾਲੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਨ
ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ
ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ
ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ......

ਗਤੀ

ਪੱਤੇ
ਟੁੱਟਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ
ਕਰੁੰਬਲਾਂ
ਫੁੱਟਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ
ਰੁੱਖ
ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ

ਰੁੱਖ
ਡਿੱਗਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ
ਬੀਜ
ਪੁੰਗਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ
ਜੀਵਨ
ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ...

ਸਿਰਲੇਖ ਰਹਿਤ ਤਿੰਨ ਕਵਿਤਾਵਾਂ

1.

ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੱਸ
ਮਨ ਦਾ ਗੁੱਸਾ
ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਆਸ਼ਾਵਾਂ
ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੁਪਨੇ
ਤੇ ਤੇਰਾ ਪਿਆਰ
ਬਿਖੇਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ
ਕੱਲਰ ਮਾਰੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ
ਸਿੰਜਦਾ ਹਾਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ
ਫਿਰ ਉੱਗਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ ਹੇਠ
ਪੁੰਗਰਦੇ ਹਨ
ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਲੱਦੇ ਬੂਟੇ......


2.

ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਢੱਕ ਲੈਣ ਦੀ
ਪੁੰਨਿਆ ਦੇ ਚੰਨ ਨੂੰ
ਬਾਂਝ ਹੋਇਆ ਬੱਦਲ
ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ
ਥੰਮੀ ਹੋਈ ਹਵਾ
ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ
ਹਨੇਰੀ ਬਣ ਜਾਣ ਦੀ


3.

आया था जब
मैं आगोश में तेरे
डूबता हुआ सूरज था
अब सुबह की लाली हुं.....