ਚਾਨਣ ਦੇ ਗੀਤਕਾਲੇ ਨਾਗ ਜਿਹੇ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ
ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ
ਬੀਤੀ ਸ਼ਾਮ ਬਾਰੇ
ਸੂਰਜ ਦੇ ਛੁਪਣ ਬਾਰੇ
ਚੰਨ ਦੇ ਲੁਕਣ ਬਾਰੇ
ਰਾਤ ਦੀ ਤਨਹਾਈ ਬਾਰੇ
ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਬਾਰੇ
ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲੱਗੇ
ਕੁਝ ਡਰੇ ਸਹਿਮੇ ਸ਼ਬਦ
ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਜ਼ਿੱਦ
ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ਼ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਦੀ
ਬੱਸ ਲੱਗਾ ਹੀ ਸੀ
ਉਪਰੇਸ਼ਨ ਥੀਏਟਰ ਜਾਣ
ਮਨਸੂਈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ
ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦਾ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਨ*
ਕਲ਼ਮ ਨੂੰ ਬਾਂਝ ਕਰਨ*
ਕਿ ਉੱਡਦਾ ਉੱਡਦਾ ਇੱਕ ਜੁਗਨੂੰ
ਆ ਬੈਠਾ ਉਂਗਲ ਦੇ ਪੋਟੇ ਤੇ
ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ
ਜੇ ਲਿਖਣ ਲੱਗਾ ਹੀ ਹੈਂ
ਤਾਂ ਕਾਲ਼ੀ ਬੋਲ਼ੀ ਰਾਤ 'ਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ
ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਲਿਖ
ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੰਬ ਉੱਠੇ
ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਰੂਹ
ਜੇ ਲਿਖਣਾ ਏ
ਤਾਂ ਮੋਹਲੇਧਾਰ ਵਰ੍ਹਦਾ ਮੀਂਹ ਲਿਖ
ਜੋ ਵਹਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਏ
ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਕਾਲਖ
ਜੇ ਲਿਖਣਾ ਏ
ਤਾਂ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅੰਬਰ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦੀ
ਆਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਲਿਖ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੌੜੀ ਬਣਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਜਾਏ
ਪਹੁੰਚਣਗੇ ਸੂਰਜ ਤੱਕ
ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਗੇ ਲਾਲ ਸੂਹੀ ਸਵੇਰ
ਜੇ ਲਿਖਣਾ ਏ
ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਸੁਬ੍ਹਾ ਦੇ ਤਰਾਨੇ ਲਿਖ
ਜੋ ਗਾਉਣਗੇ ਲੋਕੀ
ਲਲਕਾਰੇ ਮਾਰ ਕੇ
ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਕਬਰ ਉੱਤੇ
ਤੇ ਜੇ ਚਾਹੁੰਨਾ ਏਂ
ਕਿ ਤੇਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਬੀ ਹੋਵੇ
ਤਾਂ ਢਾਬੇ ਤੇ ਭਾਂਡੇ ਧੋਂਦੇ ਛੋਟੂ ਦੇ ਖੁਸ਼ਕ ਨੈਣਾਂ ਵਿੱਚਕਿਤਾਬ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਅਕਸ ਲਿਖਵਿਹੜੇ 'ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਛੰਨੋ ਦੇ ਖੁਰਦਰੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ
ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਕੋਈ ਨਕਸ਼ ਲਿਖ
ਮਜਦੂਰ ਦੀਆਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਦੀਆਂ
ਥੱਕੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਲਿਖ
ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਖੁਦ ਮਾਲਿਕ
ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸ਼ਖਸ ਲਿਖ
ਜਗਮਗਾਉਂਦੇ ਲਾਟੂਆਂ ਦੇ ਗੀਤ ਲਿਖ
ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰੀਤ ਲਿਖ
ਵੰਡਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਛਿੜੇ ਕੰਬਣੀ
ਬੰਦ ਮੁੱਠੀ ਜਿਹਾ ਗੀਤ ਲਿਖ
ਤੇਰੀਆਂ ਇਹ ਹਨੇਰੇ ਦੀਆਂ ਗਜ਼ਲਾਂ ਨੇ
ਹਨੇਰਾ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹੀ
ਮਰ ਜਾਣਾ ਏ
ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਤਾਂ ਬੱਸ
ਚਾਨਣ ਦੇ ਗੀਤ
ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਤਾਂ ਬੱਸ
ਚਾਨਣ ਦੇ ਗੀਤ......
*ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ 'ਖੁੱਲੀ ਚਿੱਠੀ' ਵਿੱਚੋਂ ...
ਮੇਰੀ ਕਲ਼ਮ ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾਮੇਰੀ ਕਲ਼ਮਤਹਾਡੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਤੇ ਟਕੋਰ ਕਰੇਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੋਲੇ ਪੋਲੇ ਸਹਲਾਵੇਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਲੋਰੀ ਸੁਣਾਵੇਸਦਾ ਦੀ ਨੀਂਦ ਸੌਣ 'ਚਤੁਹਾਡੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੀਕੋਈ ਮਦਦ ਕਰੇਮੈਂ ਤਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂਕਿ ਮੇਰੀ ਕਲ਼ਮਤਹਾਡੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ ਕੁਰੇਦੇਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਯਾਦ ਦੁਆਵੇਦਿਨ ਰਾਤ ਤੁਹਾਡੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇਸਿਖਾਂਦਰੂ ਕਾਰੀਗਰ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਵੱਲੋਂ ਵੱਜੀਆਰੀ ਵਾਂਗੂ ਲੱਗੇਤੁਹਾਨੂੰ ਸੌਣ ਨਾ ਦੇਵੇਉਨੀਂਦਰਾ ਕਰ ਦਏਜਿਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਾ ਹੋਵੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਕਿਸੇ ਵੀ 'ਅਫ਼ੀਮ' ਤੋਂਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾਮੇਰੀ ਕਲ਼ਮ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸ਼ਬਦਕਿਸੇ ਝੀਲ ਕੰਢੇ ਰੁਮਕਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗਤੁਹਾਡੇ ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਸਰਸਰਾਉਣਤੁਹਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਵੇਖਣਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਸਾਉਣ ਦੀ ਹਰਿਆਲੀ ਦਾਕੋਈ ਬਿੰਬ ਸਿਰਜਣਹੀਰੋ ਹਾਂਡੇ ਦੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਵਾਂਗਲੰਘ ਜਾਣ ਕੋਲੋਂ ਚੁੱਪ-ਚਾਪਬਿਨਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਕੀਤੇਮੈਂ ਤਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂਕਿ ਮੇਰੀ ਕਲ਼ਮ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸ਼ਬਦਕਿਸੇ ਨੀਵੇਂ ਉਡਦੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਗੁਜ਼ਰਨਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਪਰਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦਿਲ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਲੈਣਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇਕਿਲਕਾਰੀਆਂ ਮਾਰਨਆਵਾਜ਼ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣਕਿਸੇ ਝੱਖੜ ਵਾਂਗ ਆਉਣ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇਲੈ ਜਾਣ ਉਡਾ ਕੇ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ, ਮਲ੍ਹੇਬੁੱਢੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਬੋਹੜਜੋ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ ਪੈਦਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰੁੰਬਲ ਨੂੰਤੇ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਛੱਡ ਜਾਣਸਪਾਟ ਅਣਛੋਹੇ ਬੁੱਲਾਂ ਜਿਹੀ ਧਰਤਜਿਸ ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕੋਂਆਪਣੀ ਦੁਨੀਆਂਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂਫਿਰ ਤੋਂ......
ਰੰਗਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਰੰਗਹਮੇਸ਼ਾ
ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾਜਿਸ ਤਰਾਂ ਦਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਕਾਲ਼ੀ ਭੂਰੀ ਦਾੜੀ ਚਿੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈਤੇ ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਅਸਲ ਵਿੱਚਕਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਲੁਕੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈਰਾਤ ਦਾ ਰੰਗ ਵੀ ਦੁਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈਤੇ ਚਿੱਟੇ ਬਗਲੇ ਜਿਹੇ ਦਿਨ ਵੀਅਕਸਰ ਕਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰਖੂਨ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ੈਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈਤੇ ਪਿੰਡੇ 'ਚੋਂ ਚੋਂਦਾ ਪਸੀਨਾਰੰਗ-ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈਸਫ਼ੈਦ ਦਿਖਦੀ ਖਾਦੀਦਾਗਾਂ ਨਾਲ਼ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਲਹੂ 'ਚ ਭਿੱਜਾ ਲੂੰਬੜ ਵੀਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਦਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈਭਗਵਾਂ ਰੰਗ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਨਾ ਹੋਕੇਕਸਾਈਆਂ ਨੇ ਓੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਹੀਂਗਦਾਰੀ ਦਾ ਪਰਤੀਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਰੰਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਦਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈਸਾਨੂੰ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈਰੰਗਾਂ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਦੇਖਣਾਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰਨਾ....
ਕਾਮਰੇਡ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਦਸੰਬਰ, 2009 'ਚ ਛਪੇ ਕਾਮਰੇਡ ਦੇ ਥੀਸਿਸ 'ਇਕੀਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ ਘੋਲ਼ ਦੇ ਦਾਅਪੇਚ' ਤੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ |
ਅਚਾਨਕ ਦਰਸ਼ਕਾਂ 'ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ,"ਪਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਤਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਜਮਾਤੀ ਆਧਾਰ ਤੇ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ..."ਕਾਮਰੇਡ ਝੱਟ ਸੋਫ਼ੇ ਤੋਂ ਉਛਲੇ,ਮਾਈਕ ਖੋਹ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਪੜੋ... ਮੈਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨਹੀਂ, ਕੌਮਨਿਸਟ ਲਿਖਿਆ ਹੈ !!"
ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ...
ਇਹ ਤਾਂ ਹਾਲੇ
ਗਰਭ 'ਚ ਪਲ਼ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂਆਪ-ਮੁਹਾਰੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਹਨ
ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ 'ਚ ਮਾਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਹਨ
ਅਜੇ ਤਾਂ ਇਸ ਗੁੱਸੇ ਨੇ
ਲਾਵਾ ਬਣ ਫੁੱਟਣਾ ਹੈ
ਉਸ ਲਾਵੇ ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ
ਲਖੂਖਾਂ ਰੂਹਾਂ ਨੇ
ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ
ਮਾਰਚ ਕਰਨਾ ਹੈ
ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਤੇ
ਮਲਹਾਰ ਗਾਉਣਾ ਹੈ
ਤੇ ਉਸ ਦਿਨ
ਅੱਗ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ
ਤੁਹਾਡੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੱਗੇਗੀ.....
ਕਾਮਰੇਡ ਦੀ 'ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ'ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਥੱਕ ਹਾਰ ਕੇ
ਘਰ ਸੀ ਹਾਲੇ ਪੈਰ ਹੀ ਪਾਇਆਬੈੱਡ ਰੂਮ 'ਚੋਂ ਘਰਵਾਲੀ ਦਾ
ਏਨੇ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਆਇਆਕਾਮਰੇਡ ਨੇ ਮੱਥੇ ਹੱਥ ਮਾਰਕੇ
ਫੇਰ ਰੱਬ ਨੂੰ ਸੀ ਧਿਆਇਆਦਰਬਾਰ ਅੰਦਰ ਅਗਲੇ ਹੀ ਪਲ
ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਇਆਘਰਵਾਲੀ ਅੱਗੋਂ ਪਾਏ ਦੁਹਾਈ"ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਕੁਝ ਦੇਵੇ ਸੁਣਾਈਨਾ ਕਦੇ ਅਕਲ ਹੀ ਆਈਪਿੰਕੀ ਆਪਣੀ ਬੁਆਏ ਫਰੈਂਡ ਨਾਲਅੱਜ ਕਾਲਿਜ ਗਈ ਘੁੰਮਦੀ ਪਾਈਹੁਣ ਦੋ ਕੁ ਧਰ ਕੇ ਉਹਦੇਚੁਬਾਰੇ ਕੁੰਡੀ ਲਾ ਬਿਠਾਈ"ਇੰਨਾ ਸੁਣ ਕਾਮਰੇਡ ਦਾ ਖੂਨ ਖੌਲਿਆ
ਜੋ ਖੌਲਦਾ ਰਿਹਾਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੱਤ ਨਾ ਵੱਜੇਫਿਰ 'ਟੀਚਰਜ਼' ਦੀ ਉਸਨੇ ਬੋਤਲ ਕੱਢੀਹਵਾ 'ਚ ਇੱਕ ਫੋਕੀ ਬੜਕ ਛੱਡੀ"ਬਈ ਸਲਾਦ ਲਿਆਉ ਨਾਲੇ ਪਿੰਕੀ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਬੁਲਾਉ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੱਗੇ ਪਤਾਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ !!"
ਕਾਮਰੇਡ ਦੀ 'ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਆਫ਼ ਲੇਬਰ'ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਬਣੇਕਾਮਰੇਡ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾਕਿ ਉਸਦੇ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮੇ ਕਾਮਰੇਡ ਦਾਵੀਜ਼ਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈਭੱਜਾ ਭੱਜਾ ਗਿਆ"ਕਾਮਰੇਡ ! ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ,ਇੱਥੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲੇਗਾ !"ਵੱਡੇ ਕਾਮਰੇਡ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਿਆਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲਿਆ
ਫੇਰ ਕੁਝ ਸੰਭਲਿਆਸਾਈਂ ਬਾਬੇ ਵਾਂਗ ਹਵਾ 'ਚ ਹੱਥ ਲਹਿਰਾਇਆਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਫੜੇਮੂੰਹ ਖੋਲਿਆ"ਛੋਟੇ ! ਇਹ ਤਾਂ 'ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਆਫ਼ ਲੇਬਰ' ਆਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮੂਵਮੈਂਟ ਖੜੀ ਕਰੋਮੈਂ ਪੈਸੇ ਭੇਜਾਂਗਾਨਾਲ਼ੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਤਾਂ ਵੈਸੇ ਵੀ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ !"
ਕਾਮਰੇਡ ਦਾ ਡਰ
ਇੱਕ ਬੁੱਕ ਸਟਾਲ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ
ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਧੜਾਧੜ
ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੁੱਕੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ
ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਉਨੀ ਹੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ਼
ਵਾਪਿਸ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ
"ਕੀ ਹੋਇਆ ਕਾਮਰੇਡ !"
ਕਿਸੇ ਪੁੱਛਿਆ
"ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਯਾਰ...
ਘਰਵਾਲ਼ੀ ਨੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਵੜਨ ਦੇਣਾ
ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੱਥ 'ਚ ਦੇਖ ਕੇ !"
ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ
ਮੱਥੇ ਦਾ ਪਸੀਨਾ ਪੂੰਝਿਆ
ਕਾਮਰੇਡ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ
ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਪੋਸਟਪੋਨ ਹੋ ਗਿਆ...
ਕਾਮਰੇਡ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀਇੱਕ ਬੁੱਕ ਸਟਾਲ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾਇੱਕ ਆਦਮੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀਲਾਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੱਲ"ਇੰਨੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ !ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀਲਾਲ ਕਿਤਾਬ ਇਕੋ ਹੈ !!"
ਕਾਮਰੇਡ ਦੀ ਆਖਰੀ ਇੱਛਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਮਰੇਡਕਈ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾਕਈ ਟੀਚਰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕਕਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੋਰਚਿਆਂ ਦਾ 'ਕਿੰਗ-ਮੇਕਰ'ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦਾ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਰਾਜ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕਈ ਕੁਝਹੁਣ ਢਿੱਲਾ ਸੀਦਾਖਲ ਸੀਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਆਈ ਸੀ ਯੂ ਵਿੱਚਹਿਟਲਰ ਦੇ ਸਕੇ ਵੀ ਪਤਾ ਲੈਣ ਆਏਤੇ ਕਈ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ ਵੀਇੱਕ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ ਨੇ ਪੁਛਿਆ"ਕਾਮਰੇਡ ! ਕੋਈ ਆਖਰੀ ਇੱਛਾ ! "ਕਾਮਰੇਡ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਮਿਆਂਕਿਆ"ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਪੜੀਂ ਕਦੇਮਾਰਕਸ ਏਂਗਲਜ਼ ਦਾ ਲਿਖਿਆਜੇ ਕਿਤੋਂ ਲੱਭਦਾ ਤਾਂ ਲਿਆ ਦਿਓ ....."
